Thứ Sáu, 09/12/2022 13:05 CH

Hội đồng Thẩm phán TAND tối cao hướng dẫn áp dụng Điều 201 của BLHS năm 2015

Ngày 20/12/2021, Hội đồng Thẩm phán TAND tối cao đã ban hành Nghị quyết số 01/2021/NQ-HĐTP hướng dẫn áp dụng Điều 201 của BLHS năm 2015 và việc xét xử vụ án cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự. Nghị quyết này có hiệu lực thi hành kể từ ngày 24/12/ 2021.
Việc ban hành Nghị quyết nhằm kịp thời đấu tranh phòng chống loại tội phạm cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự đã và đang có chiều hướng gia tăng hiện nay, góp phần tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc mà thực tiễn đang đặt ra khi áp dụng Điều 201 BLHS năm 2015, bảo đảm áp dụng thống nhất trong phạm vi cả nước.
Nghị quyết số 01/2021/NQ-HĐTP đã giải thích một số từ ngữ, cụ thể như sau:
1. “Cho vay lãi nặng” là trường hợp bên cho vay cho bên vay vay tiền với mức lãi suất gấp 05 lần trở lên mức lãi suất cao nhất quy định tại khoản 1 Điều 468 của Bộ luật Dân sự.
Trường hợp cho vay bằng tài sản khác (không phải là tiền) thì khi giải quyết phải quy đổi giá trị tài sản đó thành tiền tại thời điểm chuyển giao tài sản vay.
2. “Thu lợi bất chính” là số tiền lãi vượt quá mức lãi suất vay cao nhất theo quy định của Bộ luật Dân sự và các khoản thu trái pháp luật khác của người vay.
Trường hợp thu lợi bất chính là tài sản khác (không phải là tiền) thì phải được quy đổi thành tiền tại thời điểm chuyển giao tài sản vay.
Về nguyên tắc xử lý đối với người phạm tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự, Nghị quyết số 01/2021/NQ-HĐTP xác định phải tuân thủ các nguyên tắc cơ bản của pháp luật hình sự và tố tụng hình sự. Xem xét áp dụng nghiêm khắc hình phạt tiền là hình phạt chính đối với người thực hiện hành vi phạm tội. Trường hợp phạm tội có tính chất chuyên nghiệp, hoạt động dưới hình thức băng, ổ nhóm thì xem xét áp dụng hình phạt tù là hình phạt chính. Trường hợp hình phạt chính được áp dụng không phải hình phạt tiền thì phải xem xét áp dụng nghiêm khắc hình phạt bổ sung là hình phạt tiền.
Một vấn đề lâu nay vướng mắc khi xác định tư cách tố tụng của người vay đã được Nghị quyết nêu rõ: Trong vụ án hình sự, người cho vay bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự theo Điều 201 của Bộ luật Hình sự thì người vay tham gia tố tụng với tư cách là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan.
Việc xử lý vật, tiền liên quan trực tiếp đến tội phạm được xác định như sau:
1. Tịch thu sung quỹ nhà nước đối với: a) Khoản tiền, tài sản khác người phạm tội dùng để cho vay; b) Tiền lãi tương ứng mức lãi suất cao nhất theo quy định của Bộ luật Dân sự mà người phạm tội đã thu của người vay; c) Tiền, tài sản khác mà người phạm tội có thêm được từ việc sử dụng tiền lãi và các khoản thu bất hợp pháp khác.
2. Trả lại cho người vay tiền thu lợi bất chính mà người phạm tội thực tế đã thu, trừ trường hợp người vay sử dụng tiền vay vào mục đích bất hợp pháp (như đánh bạc, mua bán trái phép chất ma túy, lừa đảo chiếm đoạt tài sản, ...) thì khoản tiền thu lợi bất chính bị tịch thu sung quỹ nhà nước.
Thực tiễn điều tra, truy tố, xét xử tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự trong thời gian qua cho thấy, việc xác định số tiền thu lợi bất chính để xử lý trách nhiệm hình sự thường có những cách hiểu và áp dụng khác nhau. Nghị quyết số 01/2021/NQ-HĐTP đã hướng dẫn cụ thể về vấn đề này. Theo đó:
1. Trường hợp cho vay lãi nặng đã hết thời hạn vay theo thỏa thuận thì số tiền thu lợi bất chính để xác định trách nhiệm hình sự bao gồm tiền lãi và các khoản thu trái pháp luật khác mà người vay phải trả cho người cho vay sau khi trừ đi số tiền lãi tương ứng với mức lãi suất cao nhất theo quy định của Bộ luật Dân sự trong cả kỳ hạn vay.
2. Trường hợp cho vay lãi nặng chưa hết thời hạn vay theo thỏa thuận mà bị phát hiện thì số tiền thu lợi bất chính để xác định trách nhiệm hình sự bao gồm tiền lãi và các khoản thu trái pháp luật khác mà người vay phải trả cho người cho vay sau khi trừ đi số tiền lãi tương ứng với mức lãi suất cao nhất theo quy định của Bộ luật Dân sự tính đến thời điểm cơ quan có thẩm quyền phát hiện và ngăn chặn.
Trường hợp bên vay đã trả tiền lãi trước hạn và các khoản thu trái pháp luật khác thì số tiền thu lợi bất chính để xác định trách nhiệm hình sự bao gồm tiền lãi và các khoản thu trái pháp luật khác mà người vay thực tế đã trả cho người cho vay sau khi trừ đi số tiền lãi tương ứng với mức lãi suất cao nhất theo quy định của Bộ luật Dân sự.
Những khó khăn, vướng mắc trong việc giải quyết các vụ án cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự cũng đã được Nghị quyết đề cập, thể hiện ở việc quy định về truy cứu trách nhiệm hình sự trong một số trường hợp cụ thể:
1. Trường hợp người thực hiện nhiều lần hành vi cho vay lãi nặng, mà số tiền thu lợi bất chính của mỗi lần phạm tội từ 30.000.000 đồng trở lên, nếu mỗi lần phạm tội đều chưa bị truy cứu trách nhiệm hình sự và chưa hết thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự, thì ngoài việc bị áp dụng khung hình phạt tương ứng với tổng số tiền thu lợi bất chính, họ còn bị áp dụng tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự “phạm tội 02 lần trở lên” quy định tại điểm g khoản 1 Điều 52 của Bộ luật Hình sự.
2. Trường hợp người thực hiện nhiều lần hành vi cho vay lãi nặng mà các lần thu lợi bất chính đều dưới 30.000.000 đồng nhưng tổng số tiền thu lợi bất chính từ 30.000.000 đồng trở lên và các hành vi này chưa lần nào bị xử phạt vi phạm hành chính, chưa hết thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính, thì bị truy cứu trách nhiệm hình sự với khung hình phạt tương ứng với tổng số tiền thu lợi bất chính của các lần cho vay lãi nặng, không áp dụng tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự “phạm tội 02 lần trở lên” quy định tại điểm g khoản 1 Điều 52 của Bộ luật Hình sự.
3. Trường hợp người thực hiện nhiều lần hành vi cho vay lãi nặng, trong đó có một lần cho vay lãi nặng, thu lợi bất chính từ 30.000.000 đồng trở lên và hành vi cho vay lãi nặng này chưa hết thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự; còn các hành vi cho vay lãi nặng khác thu lợi bất chính dưới 30.000.000 đồng, các hành vi này chưa bị xử phạt vi phạm hành chính và chưa hết thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính, thì bị truy cứu trách nhiệm hình sự với khung hình phạt tương ứng với tổng số tiền thu lợi bất chính của các lần cho vay lãi nặng, không áp dụng tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự “phạm tội 02 lần trở lên” quy định tại điểm g khoản 1 Điều 52 của Bộ luật Hình sự.
4. Trường hợp người cho vay lãi nặng thực hiện nhiều hành vi khác nhau liên quan đến việc đòi nợ (như: dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực, uy hiếp tinh thần, gây thương tích, gây tổn hại sức khỏe hoặc có hành vi khác để lấy tài sản,...) thì tùy từng trường hợp họ còn bị xử lý hình sự về tội phạm tương ứng, nếu đủ yếu tố cấu thành tội phạm.
5. Trường hợp người cho vay lãi nặng nhằm thu lợi bất chính từ 30.000.000 đồng trở lên, nhưng vì nguyên nhân ngoài ý muốn mà người cho vay chưa thu lợi bất chính hoặc đã thu lợi bất chính dưới 30.000.000 đồng, thì bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo khung hình phạt tương ứng với tổng số tiền thu lợi bất chính mà họ nhằm đạt được. Việc xác định số tiền thu lợi bất chính được thực hiện theo hướng dẫn tại Điều 6 Nghị quyết này. Khi quyết định hình phạt, Tòa án áp dụng Điều 15 và khoản 3 Điều 57 của Bộ luật Hình sự về phạm tội chưa đạt.
Về hiệu lực hồi tố, Nghị quyết xác định: Trường hợp người phạm tội đã bị xét xử trước ngày Nghị quyết này có hiệu lực theo đúng các quy định, hướng dẫn trước đây và bản án đã có hiệu lực pháp luật thì không căn cứ vào Nghị quyết này để kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm.
Việc nghiên cứu, quán triệt Nghị quyết số 01/2021/NQ-HĐTP ngày 20/12/20121 của Hội đồng Thẩm phán TAND tối cao hướng dẫn áp dụng Điều 201 của BLHS năm 2015 và việc xét xử vụ án cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự có ý nghĩa quan trọng, giúp các cơ quan tiến hành tố tụng, trong đó có VKSND trong thực hiện nhiệm vụ thực hành quyền công tố, kiểm sát điều tra, truy tố, xét xử loại tội phạm này đảm bảo có căn cứ, đúng pháp luật, tránh oan sai, bỏ lọt tội phạm.

GIANG HÀ

CÁC TIN KHÁC

Tin mới nhất

Thứ 2, 05/12/2022: 

07h30:

- Chào cờ và nghe các câu chuyện về tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh.

08h00:

- Lãnh đạo Viện dự Hội nghị trực tuyến nghiên cứu, học tập, quán triệt Nghị quyết Trung ương 6 khóa XIII (cả ngày).

 

Thứ 3, 06/12/2022: 

08h00:

- Lãnh đạo Viện dự Hội nghị trực tuyến nghiên cứu, học tập, quán triệt Nghị quyết Trung ương 6 khóa XIII (cả ngày).

 

Thứ 4, 07/12/2022:

08h00:

- Đ/c Viện trưởng dự kỳ họp thường lệ HĐND tỉnh cuối năm 2022 (03 ngày).

- Đ/c Thanh - PVT nghe Phòng 1 báo cáo án.

- Đ/c Liên - PVT nghe Phòng 9 báo cáo án.

- Đ/c Thảo - PVT nghe Phòng 7 báo cáo án.

 

Thứ 5, 08/12/2022:

08h00:

- Đ/c Thanh - PVT nghe Phòng 1 báo cáo án.

- Đ/c Liên - PVT nghe Phòng 9 báo cáo án.

 

Thứ 6, 09/12/2022:

08h00:

- Đ/c Thảo - PVT nghe Phòng 8 báo cáo công tác.

 

Thứ 7, 10/12/2022:

Phân công trực nghiệp vụ

 

Chủ nhật, 11/12/2022:

Phân công trực nghiệp vụ